Hiện tượng mài mòn động cơ là gì? Cách hạn chế mài mòn động cơ

Bên trong mỗi động cơ ô tô hay xe máy là hàng trăm chi tiết cơ khí vận hành không ngừng dưới nhiệt độ và áp suất cực lớn. Nhiệm vụ của dầu nhớt là chen vào giữa các bề mặt kim loại, tạo một lớp màng mỏng để chúng không cọ xát trực tiếp. Nhưng lớp màng này không phải lúc nào cũng hoàn hảo. Khi động cơ thiếu nhớt hoặc dầu đã xuống cấp, các chi tiết kim loại sẽ có nguy cơ chạm vào nhau và gây tổn hại lẫn nhau.

Và đó chính là lúc quá trình mài mòn động cơ tăng tốc nhanh hơn hẳn bình thường.

Thực tế, mài mòn nhẹ là điều khó tránh trong suốt vòng đời của bất kỳ động cơ nào. Vấn đề là nó diễn ra âm thầm, tích tụ dần theo thời gian mà người dùng khó nhận ra.

Vậy mài mòn động cơ thực chất là gì, thường bắt đầu từ những bộ phận nào và làm sao để phát hiện sớm trước khi quá muộn? Hãy cùng XADO đi sâu tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Hiện tượng mài mòn động cơ là gì?

Nói một cách dễ hiểu, mài mòn động cơ là quá trình lớp vật liệu trên bề mặt các chi tiết cơ khí dần bị bào mất, biến dạng hoặc bong tróc trong lúc vận hành. Hiện tượng này tập trung nhiều nhất ở những vị trí có chuyển động qua lại, phải chịu tải lớn hoặc thường xuyên làm việc dưới nhiệt độ cao.

Nếu tình trạng mài mòn kéo dài, kích thước và hình dạng ban đầu của chi tiết sẽ thay đổi. Và đây chính là lý do khiến động cơ mất dần khả năng làm kín, truyền lực kém đi và không còn giữ được áp suất dầu như thiết kế ban đầu.

Ma sát và mài mòn có giống nhau không?

Ma sát và mài mòn có liên quan chặt chẽ nhưng không phải là một khái niệm.

So sánh ma sát và mài mòn trong động cơ

Tiêu chí	Ma sát	Mài mòn
Bản chất	Lực cản xuất hiện khi hai bề mặt chuyển động tương đối	Quá trình mất, bong hoặc biến dạng vật liệu bề mặt
Thời điểm xuất hiện	Xuất hiện ngay khi các chi tiết chuyển động	Tích lũy dần trong quá trình vận hành
Ảnh hưởng	Sinh nhiệt, làm tiêu hao một phần năng lượng	Tăng khe hở, giảm độ kín và làm hư hỏng chi tiết
Khả năng kiểm soát	Có thể giảm bằng bôi trơn và thiết kế cơ khí	Có thể làm chậm nhưng khó loại bỏ hoàn toàn

Ma sát không phải lúc nào cũng trực tiếp gây hỏng động cơ. Khi hai bề mặt được ngăn cách bằng một màng dầu ổn định, chúng vẫn có thể chuyển động tương đối mà mức độ tổn thương rất thấp.

Ngược lại, nếu màng dầu bị phá vỡ, ma sát sẽ chuyển từ ma sát trong chất lỏng sang tiếp xúc bề mặt. Nhiệt độ tại điểm tiếp xúc tăng nhanh, vật liệu có thể bị cào xước, dính hoặc bong ra, từ đó tạo thành mài mòn.

Mài mòn tự nhiên và mài mòn bất thường

Mài mòn tự nhiên

Mài mòn tự nhiên là quá trình diễn ra âm thầm và chậm rãi trong suốt vòng đời sử dụng của xe. Sau vài chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn kilômét lăn bánh, các bề mặt như piston, xi-lanh, bạc lót hay những chi tiết trong hệ truyền động ít nhiều đều sẽ biến đổi.

Với một chiếc xe được chăm sóc và bảo dưỡng đúng cách, mức độ mài mòn thường khá đồng đều và chưa đủ để tạo ra ảnh hưởng rõ rệt lên khả năng vận hành.

Mài mòn bất thường

Mài mòn bất thường diễn ra nhanh hơn nhiều so với điều kiện thiết kế. Nguyên nhân có thể đến từ:

• Thiếu dầu nhớt
• Sử dụng sai loại nhớt
• Động cơ quá nhiệt
• Bụi hoặc mạt kim loại lọt vào hệ thống
• Vận hành quá tải trong thời gian dài

Trong trường hợp này, động cơ có thể xuống cấp chỉ sau một khoảng thời gian tương đối ngắn, ngay cả khi tổng quãng đường sử dụng chưa cao.

Những bộ phận nào trong động cơ dễ bị mài mòn?

Các bộ phận động cơ dễ bị mài mòn và hậu quả

Bộ phận	Điều kiện làm việc	Hậu quả khi bị mòn
Xéc-măng và thành xi-lanh	Trượt liên tục, chịu nhiệt và áp suất cháy cao	Hao nhớt, giảm áp suất nén, tăng khí lọt xuống cácte
Piston và xi-lanh	Chuyển động tịnh tiến với tốc độ cao	Gõ piston, xước lòng xi-lanh, bó kẹt
Trục khuỷu và bạc lót	Quay dưới tải trọng lớn	Giảm áp suất dầu, phát sinh tiếng gõ ở thân máy
Trục cam và con đội	Chịu lực tiếp xúc tập trung	Mòn vấu cam, giảm độ mở xupap, động cơ yếu
Xupap và đế xupap	Chịu va đập và nhiệt độ cao	Hở xupap, giảm độ kín buồng đốt
Xích cam và bánh răng	Chịu tải kéo, va đập và dao động	Tiếng kêu, sai lệch thời điểm phối khí
Bơm dầu	Hoạt động liên tục để duy trì áp suất	Áp suất dầu thấp, thiếu bôi trơn toàn hệ thống
Turbo tăng áp	Tốc độ quay và nhiệt độ rất cao	Rơ trục, lọt dầu, tiếng hú và giảm áp suất tăng áp

Nguyên nhân khiến động cơ bị mài mòn nhanh

1. Hệ thống bôi trơn hoạt động kém

Dầu nhớt bị nhiễm bẩn

Sau một thời gian dài sử dụng, dầu máy dần biến chất, tích tụ muội than, bụi đất và mạt kim loại. Chính những tạp chất này biến dầu nhớt thành một thứ chất lỏng mang tính mài mòn, âm thầm làm trầy xước bề mặt xi-lanh và séc-măng.

Thiếu áp suất dầu 

Khi mức dầu quá thấp vì rò rỉ hoặc bơm dầu gặp trục trặc, áp suất bôi trơn sẽ sụt giảm. Lúc này dầu khó lòng vươn tới các chi tiết nằm ở vị trí cao như trục cam hay con đội xúp-páp, dẫn đến mài mòn khô.

Dùng sai độ nhớt 

Dầu quá loãng không đủ khả năng tạo màng bảo vệ khi động cơ nóng lên, còn dầu quá đặc lại luân chuyển chậm chạp trong lúc khởi động, khiến động cơ tạm thời rơi vào tình trạng khô nhớt.

2. Nhiệt độ vận hành quá cao (quá nhiệt)

Hệ thống làm mát gặp sự cố: Két nước tắc, nước làm mát rò rỉ, bơm nước hỏng hay dây đai quạt gió bị đứt đều có thể đẩy nhiệt độ động cơ vượt xa ngưỡng cho phép.

Khi quá nóng, các chi tiết kim loại như piston, séc-măng và lòng xi-lanh giãn nở. Kết quả là động cơ bị bó kẹt, lòng xi-lanh bị cào xước, nghiêm trọng hơn có thể vỡ piston hoặc cong tay biên.

3. Tạp chất từ môi trường lọt vào buồng đốt

Khi lọc gió bị rách hoặc quá bẩn hoặc lắp đặt không kín, bụi bẩn cùng cát đá nhỏ từ bên ngoài sẽ bị hút thẳng vào buồng đốt.

Điều đáng nói là những hạt cát bụi này khi lọt vào khe giữa piston và xi-lanh sẽ hoạt động chẳng khác gì tờ giấy nhám, bào mòn bề mặt kim loại sau mỗi lần piston lên xuống.

4. Thói quen vận hành sai cách

Thốc ga ngay khi vừa nổ máy là thói quen gây ảnh hưởng đến động cơ nhất. Sau một đêm để xe, dầu nhớt đã lắng hết xuống đáy các-te. Nếu tăng ga mạnh ngay lúc này, các chi tiết sẽ phải chuyển động ở tốc độ cao trong khi dầu chưa kịp được bơm lên, gây mài mòn nghiêm trọng.

Chạy xe quá tải thường xuyên cũng rất hại. Việc ép số, chở nặng quá quy định hay liên tục di chuyển những quãng đường cực ngắn (khi động cơ chưa kịp đạt nhiệt độ vận hành tối ưu) làm dồn áp lực cơ học lên trục khuỷu, thanh truyền và tay biên, từ đó đẩy nhanh quá trình mỏi và mài mòn kim loại.

Cách hạn chế hiện tượng mài mòn động cơ

Bảo dưỡng hệ thống bôi trơn và lọc gió

• <li

Thay dầu đúng định kỳ:

• Thay nhớt đúng hạn theo số km hoặc thời gian nhà sản xuất khuyến cáo, tránh để dầu biến chất.

<liChọn đúng thông số nhớt: Dùng dầu có độ nhớt (SAE) và tiêu chuẩn chất lượng (API, JASO) phù hợp với khí hậu và loại xe.

<liThay lọc định kỳ: Thay lọc dầu và lọc gió đúng hạn để ngăn mạt kim loại và bụi cát lọt vào buồng đốt.

>> Gợi ý dầu nhớt XADO tích hợp công nghệ Revitalizant giúp hồi phục các vết xước li ti bên trong động cơ:

Duy trì hiệu suất hệ thống làm mát

• Kiểm tra mực nước làm mát: Hãy bổ sung nước làm mát chuyên dụng ngay khi cần, tuyệt đối đừng để cạn vì động cơ sẽ nhanh chóng quá nhiệt.
• Súc rửa két nước: Vệ sinh két nước định kỳ để cặn bẩn không tích tụ, tránh làm giảm khả năng tản nhiệt.

Thay đổi thói quen vận hành

• Làm nóng máy trước khi chạy: Sau khi nổ máy, hãy chờ khoảng 30 giây đến 1 phút để bơm dầu kịp đẩy nhớt lên bôi trơn toàn bộ các chi tiết ở đỉnh động cơ rồi mới lăn bánh.
• Tránh vận hành quá tải: Đừng chở quá tải, hạn chế thốc ga đột ngột hay ép số thấp khi chạy tốc độ cao, để giảm áp lực dồn lên vòng bi và trục khuỷu.

>> Các hoạt chất phục hồi động cơ đến từ XADO:

Mài mòn động cơ là điều gần như không thể tránh khỏi, bởi các chi tiết kim loại luôn phải làm việc dưới tác động thường trực của ma sát, tải trọng và nhiệt độ cao. Dù vậy, tốc độ mài mòn hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu người dùng chọn đúng loại dầu nhớt, thay dầu và lọc đúng thời điểm, giữ hệ thống làm mát luôn ổn định và tránh vận hành quá tải khi động cơ chưa đạt nhiệt độ làm việc.

Ngoài việc bôi trơn và bảo dưỡng định kỳ, sản phẩm XADO còn tích hợp công nghệ độc quyền Revitalizant giúp bảo vệ và phục hồi bề mặt tại những vùng ma sát ngay trong quá trình động cơ vận hành, mà không cần phải rã máy. Để được tư vấn sản phẩm phù hợp với từng loại động cơ, bạn hãy liên hệ XADO Việt Nam hoặc hệ thống đại lý chính hãng.

XADO Việt Nam

Địa chỉ: Lầu 2 Tòa nhà VinFast D1, 135 – 139 Đồng Văn Cống, Phường Cát Lái, TP Hồ Chí Minh
Website: www.xadovietnam.vn
Liên hệ làm đại lý: 028 77777 369
Email: kinhdoanh@songdailong.com